این روزها با همه‌گیر شدن هر چه بیشتر اینترنت و فضای مجازی، کمتر کسی را می‌توان یافت که سروکاری با این فضا نداشته باشد. از خرید‌های اینترنتی گرفته تا پرداخت قبوض، انتقال وجه و هزاران فعالیت دیگر به سادگی در بستر اینترنت قابل انجام است. این موضوع با وجود فراهم آوردن راحتی و رفاه فراوان، خطر بزرگی را هم برای کاربران به همراه دارد. خطری تحت عنوان کلاهبرداری اینترنتی که در کمین همه ماست و باعث می‌شود که سودجویان با سوءاستفاده از عدم آگاهی افراد، دست به کلاهبرداری از آن‌ها بزنند. در ادامه این مطلب همراه ما باشید تا با انواع کلاهبرداری اینترنتی و موارد مهم پیرامون آن بیشتر آشنا شوید.

کلاهبرداری اینترنتی چیست؟

به طور کلی هر نوع عمل خلاف قانون که در فضای اینترنت انجام گیرد و منجر به بروز آسیب مادی یا معنوی به کاربران گردد، جرم آنلاین شناخته می‌شود. یکی از این آسیب‌ها دسترسی به اطلاعات کاربران، خصوصا اطلاعات حساب بانکی و سوءاستفاده از آن‌هاست. کلاهبرداری اینترنتی زمانی صورت می‌گیرد که فرد سودجو با انجام اقداماتی نظیر ایجاد تغییرات در یک سامانه اینترنتی، وارد کردن داده‌ها، تغییر یا از بین بردن داده‌ها، مختل کردن سامانه و… به اطلاعات حساب بانکی شما دسترسی پیدا کرده و حساب را خالی کند. در بسیاری از موارد نیز متاسفانه شما شخصا اطلاعاتی نظیر رمز دوم، CVV2 و یا تاریخ انقضای کارت خود را در اختیار افراد ناشناس قرار می‌دهید. در چنین شرایطی این افراد به سادگی حساب بانکی شما را خالی کرده و گاه خسارت‌های جبران‌ناپذیری را برایتان به همراه می‌آورند.

کلاهبرداری اینترنتی چیست؟

مصادیق کلاهبرداری اینترنتی

همان‌طور که اشاره شد، کلاهبرداری اینترنتی از روش‌های مختلفی امکان‌پذیر است. برخی از مهم‌ترین مصادیق این نوع کلاهبرداری به قرار زیر است:

ورود اطلاعات

در برخی از موارد، کلاهبرداران اینترنتی با وارد کردن اطلاعات در سیستم‌های رایانه‌ای مانند سیستم یک بانک یا موسسه مالی و اعتباری، اقدام به انتقال وجه به حساب خود یا دیگران می‌نمایند.

حذف اطلاعات

منظور از حذف اطلاعات، از بین بردن اطلاعات و مدارک موجود با هدف سودجویی مالی است. برای مثال ممکن است فردی با دست بردن در اطلاعات یک بانک، اسناد مبتنی بر بدهکاری خود را از بین ببرد.

ایجاد اطلاعات

یکی دیگر از مصادیق کلاهبرداری اینترنتی، به وجود آوردن اطلاعاتی است که پیش از این وجود نداشته‌اند. این اطلاعات می‌توانند با توجه به قصد و نیت فرد، منجر به سود مالی یا هر نوع منفعت دیگری گردند.

ایجاد وقفه

منظور از ایجاد وقفه، متوقف کردن جریان دسترسی به اطلاعات است. برای مثال کلاهبرداران اینترنتی با ایجاد وقفه در فرآیند انتقال وجه افراد، وجه مورد نظر را به حساب خود یا فرد دیگری انتقال می‌دهند.

ایجاد اختلال در سامانه

مصداق دیگری از کلاهبرداری اینترنتی مربوط به ایجاد اختلال در سامانه مورد دسترسی است. در چنین شرایطی، فرد سودجو می‌تواند در فاصله زمانی که اختلال ایجاد شده، اقدام به کلاهبرداری و کسب منفعت مالی نماید.

انواع کلاهبرداری اینترنتی

دیدیم که کلاهبرداری اینترنتی مصادیق گوناگونی دارد و کلاهبرداران می‌توانند با دسترسی به اطلاعاتی از قبیل اطلاعات حساب بانکی، ضررهای مالی سنگینی را به شما تحمیل نمایند. اما برای انجام این کار دست به روش‌های مختلفی می‌زنند. روش‌هایی که می‌توانید با بالا بردن آگاهی خود نسبت به آن‌ها، از افتادن در دام کلاهبرداری های اینترنتی جلوگیری نمایید. در ادامه به معرفی برخی از مهم‌ترین انواع کلاهبرداری اینترنتی می‌پردازیم.

فیشینگ یا ساخت درگاه پرداخت جعلی

ساخت درگاه پرداخت جعلی

بیش از 50 درصد از کلاهبرداری های اینترنتی مربوط به بحث فیشینگ است. فیشینگ در حقیقت به این معناست که کلاهبرداران یک صفحه پرداخت اینترنتی با آدرس و ظاهری بسیار مشابه صفحات معتبر می‌سازند و اقدام به دریافت اطلاعات حساب شما می‌نمایند. در صورتی که به آدرس این صفحات دقت کافی نداشته باشید، ممکن است اقدام به پرداخت وجه نموده و اطلاعاتی از قبیل رمز دوم، CVV2 و تاریخ انقضای کارت بانکی خود را در آن‌ها وارد کنید. بنابراین کلاهبرداران به اطلاعات شما دسترسی پیدا کرده و می‌توانند از حسابتان پول برداشت کنند. پس تا حد امکان از فروشگاه‌های معتبر با درگاه پرداخت ایمن خرید کنید و مقاله «نحوه تشخیص درگاه پرداخت جعلی» را مطالعه نمایید.

اسکیمر (کارت بانکی جعلی)

اسکیمر به این معناست که کلاهبرداران اینترنتی با قرار دادن یک قطعه سخت‌افزاری خاص داخل دستگاه‌های کارتخوان و یا دستگاه خودپرداز بانک، اطلاعات کارت بانکی مشتریان را ذخیره و با ساخت کارت جعلی در زمان مناسب، حساب بانکی آن‌ها را خالی می‌کنند. برای جلوگیری از بروز این اتفاق، تا حد امکان برای خرید به فروشگاه‌ها و افراد معتبر و شناخته شده مراجعه و در صورت وجود هر گونه تغییرات ظاهری در دستگاه کارتخوان، از پرداخت وجه خودداری نمایید.

ارسال ایمیل یا پیامک

کلاهبرداری اینترنتی با ارسال ایمیل

ممکن است برایتان پیش آمده باشد که پیامک یا ایمیلی مبنی بر برنده شدن در قرعه‌کشی، دریافت بسته اینترنت رایگان، تخفیف‌های عجیب و غریب و… دریافت کنید. چنین پیام‌هایی معمولا با یک لینک همراه است که از شما می‌خواهد اطلاعات حساب، شماره تلفن و یا هر اطلاعات دیگری را در اختیارشان قرار دهید. هرگز بر روی چنین لینک‌هایی کلیک نکنید و اطلاعات خود را در هیچ صفحه ناشناسی وارد ننمایید.

کلاهبرداری با رسید جعلی بانک

اگر صاحب یک فروشگاه اینترنتی در اینستاگرام هستید و یا مشتریان هزینه محصولات را از طریق کارت به کارت برایتان واریز می‌کنند، به این مورد توجه داشته باشید. برخی از کلاهبرداران اینترنتی اقدام به ساخت رسید جعلی نموده و آن را برای فروشنده ارسال می‌کنند. بنابراین در صورتی که فروشنده موجودی حساب خود را چک نکند، محصول مورد نظر را ارسال کرده و در دام این کلاهبرداری اینترنتی خواهد افتاد.

بنرهای تبلیغاتی

کلاهبرداری اینترنتی با بنرهای تبلیغاتی

یکی دیگر از روش‌های کلاهبرداری اینترنتی کلاهبرداری از طریق نصب برنامه‌های مخرب یا ویروس‌ها بر روی کامپیوتر شماست. چنین پرنامه‌هایی معمولا با کلیک بر روی برخی بنرهای به ظاهر تبلیغاتی در وبسایت‌های مختلف بر روی کامپیوترتان نصب می‌شوند و برای جمع‌آوری اطلاعات، فعالیت‌‌های شما را کنترل می‌کنند. برای جلوگیری از نصب چنین برنامه‌هایی حتما از یک نرم‌افزار ضد ویروس و یک دیواره آتش (firewall) بر روی کامپیوتر خود استفاده نمایید.

فروشگاه اینترنتی جعلی

عده‌ای از افراد اقدام به راه‌اندازی یک فروشگاه اینترنتی جعلی می‌کنند تا با کلاهبرداری به منافع مالی خود دست یابند. در این نوع از کلاهبرداری شما ظاهرا از یک فروشگاه اینترنتی خرید کرده‌اید. در صورتی که صفحه پرداخت، یک صفحه جعلی بوده و فروشنده با فیشینگ اقدام به سرقت از حساب شما نموده است. در اکثر موارد نیز کالا برایتان ارسال نمی‌شود و فروشنده پس از تسویه حساب پاسخی به پیام‌های شما نخواهد داد.

سایت‌های شرط‌بندی

کلاهبرداری اینترنتی با سایت‌های شرط‌بندی

با وجود تمامی اطلاع‌رسانی‌ها در خصوص کلاهبرداری سایت‌های شرط‌بندی، هنوز هم عده‌ زیادی گرفتار چنین سایت‌هایی می‌شوند. این سایت‌ها عموما با وعده‌هایی همچون «چند برابر کردن پول» و «پولدار شدن یک شبه» شما را ترغیب می‌کنند تا در آن‌ها سرمایه‌گذاری کنید. در ابتدا با اندکی سود تهییج می‌شوید تا سرمایه‌گذاری خود را افزایش دهید و حتی  ممکن است به شکلی اعتیادگونه در آن گرفتار شوید. اما پس از مدتی مدیران سایت حسابتان را مسدود کرده و با دسترسی به اطلاعات حساب بانکی شما، تمام سرمایه‌تان را از آن خود خواهند کرد.

کلاهبرداری به روش نیجریه‌ای

یکی دیگر از انواع کلاهبرداری اینترنتی به کلاهبرداری نیجریه‌ای معروف است. در این روش، کلاهبرداران با ساخت ایمیل‌های جعلی مشابه شرکت‌های معروف، اقدام به صحبت با مشتریان این شرکت‌ها کرده و با آن‌ها از طرف شرکت معامله می‌کنند. چنین کلاهبرداری ممکن است با جعل هویت اشخاص مختلف نیز اتفاق بیفتد و کلاهبردار می‌تواند خود را به جای هر فرد یا شرکت شناخته شده‌ای معرفی کند. بنابراین توجه به آدرس ایمیل و چک کردن آن با منبع معتبر برای جلوگیری از گرفتار شدن در دام کلاهبرداری امری الزامی است.

نحوه شکایت از کلاهبرداری اینترنتی

با وجود آگاهی از روش‌های کلاهبرداری اینترنتی، باز هم ممکن است گرفتار چنین موضوعی بشوید. در این صورت می‌توانید از یکی از دو طریق زیر اقدام به شکایت نمایید:

مراجعه به دادسرای جرائم رایانه‌ای

برای شکایت از کلاهبرداران اینترنتی می‌توانید به دادسرای جرائم رایانه‌ای مراجعه کنید. این دادسرا وظیفه رسیدگی به جرائم رخ داده در فضای مجازی را بر عهده دارد. پس از تشکیل پرونده و به جریان افتادن شکایت، دادسرا پرونده را به پلیس فتا ارجاع می‌دهد و می‌توانید با مراجعه به یکی از دفاتر پلیس فتا در شهر محل سکونت خود، روند شکایت را پیگیری نمایید.

مراجعه به سایت پلیس فتا

روش دیگر برای ارائه شکایت علیه جرمی که در فضای مجازی اتفاق افتاده، مراجعه به سایت پلیس فتاست. در بخش اطلاعات مردمی این وبسایت، لازم است مشخصات، نشانی و شماره تلفن خود را ثبت کنید تا با شما تماس گرفته و موضوع شکایت پیگیری شود.

مجازات کلاهبرداری اینترنتی

کلاهبرداری اینترنتی مصداق بارز جرم بوده و به طور واضح مجازاتی برای آن در نظر گرفته شده است. مطابق ماده ۱۳ قانون جرائم رایانه‌ای، فردی که به صورت غیرمجاز از طریق سامانه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی مرتکب اعمالی شود که برای خود یا دیگری منفعت مالی داشته باشد، مطابق ذیل مجازات خواهد شد:

  • رد مال کلاهبرداری شده به صاحب آن
  • حبس از یک تا پنج سال
  • جزای نقدی از بیست میلیون تا یکصد میلیون ریال

چگونه گرفتار کلاهبرداری اینترنتی نشویم؟

بالا بردن آگاهی و عدم اعتماد به افراد و صفحات ناشناس مهم‌ترین عامل مقابله با کلاهبرداری ‌های اینترنتی است. بنابراین حتما در هنگام خرید و پرداخت اینترنتی به موارد زیر توجه نمایید:

  • به هیچ وجه اطلاعات کارت بانکی خود اعم از CCV2، تاریخ انقضا، رمز و… را در اختیار فرد دیگری قرار ندهید.
  • بلافاصله پس از دریافت کارت خود از بانک، رمز آن را تغییر دهید.
  • از قرار دادن رمزهایی مانند اعداد پشت سر هم که حدس زدن آن‌ها آسان است، خودداری نمایید.
  • به هیچ عنوان رمز کارت خود را بر روی کارت یادداشت نکنید.
  • حتما پیش از پرداخت اینترنتی نسبت به جعلی نبودن درگاه پرداخت اطمینان حاصل نمایید.
  • به هیچ وجه بر روی لینک‌های ناشناسی که از طریق پیامک یا ایمیل برایتان ارسال می‌شود کلیک و اطلاعات حساب خود را در آن‌ها وارد نکنید.
  • برنامه‌ها و نرم‌افزارهای ناشناس را بر روی موبایل یا کامپیوتر خود نصب نکنید.
  • در صورتی که قصد فروش کامپیوتر یا موبایل خود را دارید، حتما تمامی اطلاعات ذخیره شده در آن اعم از اطلاعات کارت بانکی را پیش از فروش پاک کنید.
  • حتما برای خرید اینترنتی به فروشگاه‌های اینترنتی معتبر مراجعه کرده و حتی‌الامکان از صفحات ناشناس اینستاگرامی یا تلگرامی خرید نکنید.

سخن پایانی

در این مطلب تلاش کردیم تا شما را با انواع روش‌های کلاهبرداری اینترنتی و نحوه تشخیص آن‌ها آشنا کنیم. امیدواریم که با آگاهی هر چه بیشتر و با توجه به نکات ذکر شده، فعالیت‌های امنی در فضای مجازی داشته باشید و در دام سودجویان و کلاهبرداران اینترنتی گرفتار نشوید.